چای نام یک گیاه است. چای واژه‌ای است چینی که در چین و شمال هندوستان به کار می‌رود و تقریباً با همان تلفظ وارد زبان فارسی شده‌است. نام این گیاه در گویش چینی جنوبی چای و در گویش چینی شمالی به صورت تِی تلفظ می‌شد و هردو تلفظی از یک واژه یگانه در چینی قدیم هستند. اروپائیان نام این گیاه را از چینیان شمالی و مردم خاور میانه و شمال آفریقا نام آن را از چینیان جنوبی آموختند.

افسانه چای
یکی از سالکان در کوه چای مشغول مراقبه بوده. ولی دائم چشمهایش بسته میشده. برای اینکه بتواند چشمهایش را باز نگه دارد پلک‌هایش را میبرد و به درون کوهستان پرتاب می‌کند. از آن پلک گیاهی بنام چای میروید. که هدیه ایست از طرف خداوند برای مدیتیتورها!
پیشینه
بوته چای برای نخستین بار در چین و در حدود پنج هزار سال پیش شناخته شد که به تدریج خواص درمانی آن کشف شد. علاوه بر آن از چای برای مصارف رنگ‌آمیزی نیز استفاده می‌شده‌است.
براساس یک داستان قدیمی حدود پنج هزار سال قبل تعدادی برگ چای دراثر وزش باد به درون یک فنجان آب داغ که در دست «شن نونگ» امپراتور چین بود، افتاد و حاکم نتیجه این حادثه را به عنوان یک تحول بزرگ برای آب ساده وبی طعم اعلام کرد. در پی آن مصرف چای همه گیر شد.
هلندیان در سده هفدهم چای را از چین به اروپا اوردند. در اروپا چای در مغازه‌های عطاری عرضه می‌شد. «نیکولاس تولپ» پزشک هلندی در کتاب خود تحت عنوان مشاهدات پزشکی در سال ۱۶۴۱ اعلام کرد،با نوشیدن چای از همه بیماریها در امان هستید و عمرتان طولانی می‌شود. در قرن ۱۸ زمانی که «آن» ملکه انگلیسی به عنوان نوشیدنی صبحانه خود چای را بجای آبجو انگلیسی انتخاب کرد، مُد بر مباحث پزشکی غلبه کرد.
برگ خشک شده چای زرد چینی دلیل دیگر رواج چای اجازه رفتن خانمها به چایخانه به جای قهوه خانه بود و این باعث شد چای در بین زنها عمومیت یابد. البته برای مدتی نوشیدن چای در مستعمرات آمریکا تحریم شد. زمانی که بریتانیایی‌ها بر خریداران چای حتی برای اهداف درمانی، مالیات تحمیل کردند، مستعمره نشینان در برخی جوامع به اعتراض برخاستند، بعدها همین معترضان تند خو مخفیانه سوار کشتیهای بریتانیایی شدند و ۳۴۲ صندوق چای را به «لنگرگاه بوستون» بردند و با بهای ارزانتری آن را فروختند.

چای در ایران
پیشینه مصرف چای در ایران به سده هفدهم میلادی می‌رسد. جهانگردان از چایخانه‌هایی گفته‌اند که بزرگان و توانگران در آن جا جمع شده و چای می‌نوشیدند.
محمد علی، معروف به کاشف السلطنه چایکار، متولد ۱۲۴۴ خورشیدی در تربت حیدریه، که از دارالفنون و سپس از سوربن فرانسه فارغ‌التحصیل شده بود، با عنوان ژنرال کنسول ایران در سال ۱۲۷۶ خ. مأمور خدمت در هند شد. وی به عنوان سفیر ایران در هندوستان در روزگار مظفر الدین شاه قاجار اولین فرد ایرانی است که با همت والای خود و در نقش یک بازرگان به فراگیری شیوه کاشت و مصرف در ایران و جهان پرداخت.وی با تلاش زیاد و نبوق خود توانست نژادهای خوب و مقوی چای را کشف نموده و با زاد و ولد آنها نام خود را ماندگار نماید.همچنین او شهر لاهیجان را به دلیل وجود هوای مناسب برای کشت چای انتخاب کرد. سهم ایران ۴ تا ۵/۴ درصد از مصرف کل چای جهان است.
شرکت گلستان را می توان پیشگام در بازاریابی و توزیع چای در ایران دانست. این شرکت در سال ۱۳۳۰ خورشیدی با نام چای گلستان و با هدف بسته بندی و توزیع چای تاسیس گردید. در چند سال اخیر صنعت چای ایران دوره تلخی را پشت سر گذاشته که به گواه دست اندرکاران، در تاریخ صدساله صنعت چای ایران بی سابقه‌است.
انواع چای
چای به دسته تقسیم می‌شود: ۱)تخمیری(چای سیاه) ۲)تخمیرنشده(چای سبز) ۳)نیمه تخمیری(چای اولانگ و پوچونگ)
خواص و فواید
مصرف دم‌کرده چای باعث تسریع حرکات تنفسی، سرعت در گردش خون، رفع خواب‌آلودگی، احساس تجدید نیرو، تقویت نیروی فکری، گوارش بهتر غذا و تعریق می‌شود از اینرو چای را هنگام خستگی، ضعف عصبی، میگرن، بیماری‌های قلبی و آسم می‌توان تجویز نمود.
در پژوهشهای امروزه مشخص شده چای ممکن است در کاهش خطر برخی بیماریهای مزمن عمده مثل سکته، حمله قلبی و بعضی سرطانها مفید باشد، این مطلب را دکتر جان وایسبرگر، عضو بلند پایه موسسه بهداشت آمریکا، واقع در یک مرکز تحقیقاتی در نیویورک اعلام می‌کند.
نوشیدن چای می‌تواند از پوسیدگی دندانها جلوگیری کند؛ اینها اخبار بسیار خوبی برای مردم تمام دنیاست چون چای پس از آب پر مصرفترین نوشیدنی در دنیاست و روزانه یک میلیارد فنجان چای در دنیا نوشیده می‌شود.
شفابخش و انرژی‌زای قدیمی
در بسیاری فرهنگها در سراسر تاریخ، چای به عنوان یک معجون شفابخش تلقی شده‌است. بیش از هزارسال قبل راهبان بودایی به دلایل مذهبی چای مینوشیدند ومعتقد بودند که در زمان درون‌پویی به بیدار ماندن آنها کمک می‌کند.
راهبان بودایی همچنین معتقد بودند چای دارای نیروهای شفا بخش است و همراه با گسترش بودیسم، چای وتقاضا برای آن نیز افزایش یافت. یکی از بزرگان ژاپنی قرن سیزدهم بنام «شوگون» در اثر پرخوری در آستانه مرگ قرار گرفته بود که یک راهب به او رژیم چای توصیه کرد و او بهبود پیدا کرد،همین کافی بود تا مردم ژاپن بیشتر به دم کردن چای روی بیاورند.
یکی از دلایل این که دم کرده چای در دوران گذشته در نجات زندگی افراد موثر بوده این است که آب جوشیده باکتریهای بیماریزا رااز بین می‌برده. براساس نتایج یک تحقیق گسترده در هلند،خطر سکته مغزی برای مردانی که روزانه چهار پنج فنجان چای مینوشند ۷۰ درصد کمتر است. یک تحقیق دیگر در سال ۱۹۹۳ اعلام کرد مصرف زیاد چای، حملات قلبی مهلک را کاهش می‌دهد.
جان فولتس مدیر مرکز پیشگیری یک مدرسه پزشکی به این نتیجه رسید که چای از ایجاد لخته‌های خطرناک خون که منجر به حملات قلبی و سکته می‌شود جلوگیری می‌کند. سایر مطالعات نیز نشان می‌دهد که سطح چربی خون و فشار خون برخی مصرف کنندگان چای پایین تر است. بیش از ۲۰ تحقیق در مورد حیوانات نشان داد که چای ممکن است از بعضی سرطانها مثل دستگاه گوارش،دستگاه تنفس و پوست جلوگیری کند.
«وایسبرگر» که پیشتر به نام وی اشاره شد اظهار می‌کند که نوشیدن چای همراه با خوردن مقداری میوه و سبزیها یک راه چاره ارزان و آسان برای کاهش خطر برخی سرطانها باشد. محققان دانشگاه حفاظت «کیس وسترن»در «کلویلند» دریافتند که مصرف چای تا ۹۰ درصد از آفتاب سوختگی منجر به سرطان پوست جلوگیری می‌کند.
«حسن مختار» متخصص پوست که یک مطالعه منتشر نشده را راهبری کرده، می‌گوید: «در آینده چای یکی از راههای محافظت پوست در برابر آفتاب خواهد بود.» دانشمندان تذکر می‌دهند، این که چای ممکن است در برابر برخی سرطانها محافظ باشد به دلایل گوناگون بودن عوامل بیماریهاست.
سر انجام اینکه چون چای حاوی فلوراید است، می‌تواند مقاومت دندانها را زیاد و از پوسیدگی آنها جلوگیری کند.در مطالعات آزمایشگاهی محققان ژاپنی پی بردند که چای با پیشگیری از تشکیل پلاک دندانی برخی باکتریهای دندانی را که می‌توانند باعث بیماری لثه شوند، نابودمی‌کند. چای دارای انواع پلی فنل است که آنتی اکسیدانهائی هستند که سلول‌های انسان را از صدمه محافظت می‌کنند. فلاونیدها گروهی از پلی فنل‌ها هستند که بطور طبیعی در چای وجود دارند. به نظر می‌رسد سطوح بالای این پلی فنل‌ها در بدن می‌تواند علاوه بر ویروسها با سرطانهای لوزالمعده، کولون، مثانه، پروستات و سینه نیز مقابله کند . ذکر این نکته نیز بجاست که چای سبز دارای سطوح بالاتری از پلی فنلهاست لذا در مقایسه با چای سیاه (تخمیری) مفید تر است.
اکسیر
برای رسیدن به فواید سلامتی بخش چای روزانه چقدر باید نوشید؟ «وایسبرگر» می‌گوید ۴ یا ۵ بار و سایرین می‌گویند کمتر از آن هم کافی است. محققان مطمئن نیستند افزودن لیمو به چای اثر آن را کاهش می‌دهد یا خیر. افزودن شکر می‌تواند به دندانها آسیب بزند. پس بهتر است چای رابدون افزودن چیزی به آن بنوشید. وایسبرگر می‌گوید: خوشبختانه چای خنک نیز مانند چای داغ مفید است. این مطالب در جایی مثل آمریکا که از سال ۱۹۰۴ به بعد چای خنک (آیس تی) مینوشند رضایت بخش است.
حال، حدود ۸۰ درصد از چای خود را خنک مینوشیم. اما هیچ تحقیقی برای فهمیدن اینکه یک فنجان چای ملایم می‌تواند دل و جرئت انسان را بالا ببرد، لازم نیست. حکیم چینی «تین یی هنگ» معتقد بوده: «نوشیدن چای برای فراموش کردن غوغای دنیا است».
چای تقریباً درهمه جاهای دنیا نوشیده می‌شود. چای مشهورترین نوشیدنی هاست. صدها هزار نفر از پنج قاره جهان درکار رویش به عمل آوردن وفروش آن هستند. چای نه تنها از رایج ترین نوشیدنی هاست بلکه قدیمیترین نیز هست. بوته‌های چای توسط چینی‌ها کشف شده، در حدود ۴۷۰۰ سال پیش. آنها نام چای برای این انتخاب کرده‌اند وفکر می‌کردند که چطور می‌توان ازآن به عنوان یک نوشیدنی ضد عطش استفاده کرد، هنگامی که چای در قرن هفدهم به اروپا رسید به سرعت بصورت نوشیدنی رایج درآمد.

معرفی کتاب «طریقت چای»
سیاوش ایران پرست؛ چای برای ما ایرانی ها مایعی است خوشرنگ و خوشبو که اغلب برای رفع خستگی می نوشیم. پس از یک روز کار طاقت فرسا در بعدازظهر یک روز سرد زمستانی، یک استکان چای داغ لذتی فراموش نشدنی را هدیه می کند. به اعتراف گردشگران خارجی، طعم چای ایرانی بسیار دلچسب تر از کشورهای همسایه است و اگر با آنها مسافرت کنید خواهید دید که همه جا چای سفارش می دهند. با وجود مصرف زیاد چای در ایران شاید تعداد اندکی از چگونگی کشف چای ، انواع آن، خواص گوناگون و چگونگی مصرف آن در سایر نقاط جهان باخبر باشند. اگر می خواهید از الف تا ی چای را بدانید، کتاب طریقت چای منبع بسیار خوبی است. به ویژه اگر می خواهید از خواص دارویی انواع چای آگاهی پیدا کنید، این کتاب دارای اطلاعات فوق العاده است. این کتاب را لام کام چوئن نوشته و نوشین دیانتی به فارسی ترجمه کرده است و از طرف نشر مشکی در صد و سه صفحه و با قیمت ۱۵۰۰ تومان به دوستداران چای عرضه شده است. نویسنده کتاب یک چینی است که به همراه همسر و پسرش آن را نوشته اند. در بخشی از کتاب آمده است؛ تغییرات نامحسوس رنگ، عطر و طعم چای چشمه بی پایانی از عشق و الهام می آفریند. برای رضایت هر فرد و لذت همگانی انواع گوناگونی از چای تولید شده که هر یک به تنهایی مذاق را تازه و روان را زنده می کند و در بهبود و پیشگیری از ناراحتی های کوچک موثر است.
منابع

• ویکیپدیای فارسی
• روزنامه اعتماد

نوشته شده در شنبه ۱۶ شهریور ۱۳۸۷ در ۱۲:۰۰ ق.ظ و در زیرمجموعه‌ی روزانه. می‌توانید پاسخ‌ها این نوشته را پیگیری کنید با RSS 2.0 خوراک. می‌توانید پاسخ دهید٬ یا بازتاب بفرستید از سایت خودتان.